Daimi Oturum mu, Uzun Dönem AB Oturumu mu? Aralarındaki Fark Nedir, Hangisi Daha Avantajlı?

Polonya’da birkaç yıldır yaşayan yabancıların en sık karıştırdığı iki statü şunlardır:

Zezwolenie na pobyt stały — Daimi Oturum İzni

ve

Zezwolenie na pobyt rezydenta długoterminowego UE — Uzun Dönem AB Mukimi Oturum İzni (EULT)

İkisinde de oturum izni süresizdir. Her ikisi de Polonya’da kalıcı şekilde yaşamaya ve Polonya iş piyasasına geniş erişime imkân sağlar. Ancak başvuru şartları, kimlerin başvurabileceği, geçmiş ikamet sürelerinin nasıl hesaplandığı ve AB düzeyindeki statüleri aynı değildir.

Bu nedenle soru yalnızca:

“Hangisi daha iyi?”

değil, öncelikle:

“Ben hangi statünün şartlarını karşılıyorum?”

olmalıdır.

En Önemli Fark: İkisi Aynı Oturum Değildir

Pobyt stały, Polonya’nın ulusal hukukuna dayanan bir daimi oturum statüsüdür. Temel şartları Ustawa o cudzoziemcach Art. 195 kapsamında düzenlenir. Belirli hukuki kategorilerde bulunan yabancılara verilir.

Rezydent długoterminowy UE ise AB hukukunda da düzenlenen ayrı bir statüdür. Polonya hukukunda temel maddi şartları Art. 211 kapsamında düzenlenmektedir ve kural olarak Polonya’da en az 5 yıllık yasal ve kesintisiz ikamet geçmişi aranır.

Bu nedenle:

“Polonya’da 5 yıl yaşadım, artık pobyt stały alabilirim.”

genellikle doğru değildir.

Fakat şartları karşılayan bir kişi için:

“5 yıllık ikametim tamamlandı, EULT için uygun olabilir miyim?”

doğru sorudur.

Pobyt Stały Kimler İçindir?

Pobyt stały herkesin belirli sayıda yıl Polonya’da yaşadıktan sonra otomatik olarak ulaşabileceği bir statü değildir.

Kanunda belirtilen belirli hukuki gerekçelerden birine sahip olmak gerekir.

Bunlar arasında, şartları sağlandığında örneğin:

• Polonya vatandaşıyla evlilik bağlantısı,
• Polonya kökeni (polskie pochodzenie),
• Karta Polaka,
• Polonya vatandaşı ebeveynin belirli şartları sağlayan çocuğu,
• pobyt stały veya EULT sahibi yabancının belirli şartları sağlayan çocuğu,
• uluslararası koruma ve kanunda belirtilen diğer özel durumlar

bulunabilir.

Dolayısıyla sadece:

“6 yıldır Polonya’da çalışıyorum.”

demek pobyt stały için tek başına hukuki dayanak oluşturmaz.

Bu kişinin şartları uygunsa asıl değerlendirilmesi gereken yol çoğu durumda rezydent długoterminowy UE olabilir.

EULT Kimler İçindir?

Uzun Dönem AB Mukimi statüsünün mantığı farklıdır.

Burada belirli bir aile bağı veya Polonya kökeni yerine, yabancının Polonya’daki uzun süreli ve istikrarlı ikameti temel önem taşır.

Genel kural olarak başvurudan hemen önce:

en az 5 yıl yasal ve kesintisiz ikamet

aranır.

Bunun yanında başvuru sahibinin ayrıca:

• gerekli düzeyde istikrarlı ve düzenli gelire,
• sağlık sigortasına,
• gerekli şekilde belgelenmiş Lehçe bilgisine

sahip olması gerekir.

Bu nedenle EULT, örneğin uzun yıllardır Polonya’da çalışan ancak Polonya kökeni, Karta Polaka veya pobyt stały sağlayabilecek özel bir aile bağı bulunmayan birçok yabancı için kalıcı statüye giden temel yollardan biridir.

5 Yıl Doldurmak Tek Başına EULT İçin Yeterli Mi?

Hayır.

En sık yapılan hatalardan biri:

“Polonya’ya 5 yıl önce geldim, dolayısıyla EULT hakkım oluştu.”

şeklinde düşünmektir.

EULT hesabında her ikamet süresi aynı şekilde değerlendirilmez.

MOS açıkça bazı ikametlerin hesaba hiç dahil edilmediğini, bazı sürelerin ise yalnızca belirli oranda sayıldığını belirtiyor. Örneğin belirli yükseköğrenim, doktora eğitimi veya mesleki eğitim temelli ikamet sürelerinin yarısı hesaba dahil edilebilir.

Örnek

Bir kişi:

3 yıl üniversite öğrencisi + 2 yıl çalışma temelli oturum

ile Polonya’da toplam 5 yıl yaşamış olsun.

Eğer öğrencilik süresi %50 oranında hesaba giren kategorideyse:

3 yıl × %50 = 1,5 yıl

2 yıl çalışma = 2 yıl

Toplam EULT hesabı:

3,5 yıl

olur.

Yani fiziksel olarak 5 yıldır Polonya’da bulunması, EULT açısından mutlaka 5 yılı tamamladığı anlamına gelmez.

Öğrencilik Süresi Neden Önemli?

Özellikle Polonya’ya üniversite eğitimi için gelen yabancılarda bu ayrım çok önemlidir.

Örneğin:

2 yıl öğrenci + 4 yıl çalışma

durumunda, öğrencilik döneminin tamamının %50 sayıldığı varsayılırsa:

1 yıl + 4 yıl = 5 yıl

elde edilir.

Fakat her eğitim veya “nauka” temelli ikamet aynı değildir. Başvuruda kişinin hangi hukuki ikamet temelinde Polonya’da bulunduğunun ayrıca kontrol edilmesi gerekir. MOS da hesaplamanın alışılmışın dışında olduğunu ve ikamet temelinin önemli olduğunu özellikle vurgulamaktadır.

EULT Başvurusunu 5 Yıl Dolmadan Yapabilir Miyim?

Bu da önemli bir farktır.

EULT için gerekli ikamet süresinin:

başvurunun yapıldığı tarihten hemen önce tamamlanmış olması gerekir.

Dolayısıyla:

“5 yılım iki ay sonra dolacak, işlemler zaten uzun sürüyor; şimdiden başvurayım.”

yaklaşımı doğru değildir.

Kanundaki gerekli süre başvuru tarihinde sağlanmalıdır.

Pobyt Stały İçin Her Zaman 5 Yıl Beklemek Gerekir Mi?

Hayır.

Pobyt stały’nın EULT’den temel farklarından biri budur.

MOS açıkça pobyt stały için önceki Polonya ikametinin belirli bir süresinin her durumda gerekli olmadığını belirtiyor.

Çünkü şartlar başvurunun hukuki temelinden kaynaklanır.

Örneğin geçerli Karta Polaka sahibi ve Polonya’ya kalıcı olarak yerleşmek isteyen bir kişinin, yalnızca pobyt stały alabilmek için önce Polonya’da 5 yıl yaşaması gerekmez. MOS bunu kendi soru-cevap bölümünde de açıkça belirtmektedir.

Buna karşılık başka bir pobyt stały kategorisinde belirli bir ikamet süresi aranabilir.

Bu nedenle pobyt stały için:

“Kaç yıldır Polonya’dasınız?”

sorusundan önce:

“Hangi hukuki gerekçeyle pobyt stały başvurusu yapıyorsunuz?”

sorusunun cevaplanması gerekir.

Polonya Vatandaşıyla Evliysem Hangisi?

Polonya vatandaşıyla evli olan yabancılarda pobyt stały için özel bir yol bulunmaktadır.

Ancak yalnızca evlilik cüzdanına sahip olmak yeterli değildir.

İlgili pobyt stały yolunda evliliğin süresi ve kişinin evlilik nedeniyle verilen geçici oturum temelindeki kesintisiz ikamet süresi gibi kanuni şartlar birlikte değerlendirilir.

Bu nedenle:

“Polonya vatandaşıyla evlendim, artık daimi oturum alabilirim.”

şeklinde otomatik bir kural yoktur.

Aynı kişinin geçmiş ikamet yapısına göre EULT şartlarını ayrıca karşılaması da mümkün olabilir.

Bu durumda iki farklı hukuki yol ortaya çıkabilir ve dosya kişinin gerçek ikamet geçmişine göre değerlendirilmelidir. Pobyt stały’nın maddi şartları Art. 195 kapsamında düzenlenmektedir.

İkisinin de Oturumu Süresiz Mi?

Evet.

Bu konuda çok önemli bir yanlış anlaşılma bulunuyor.

Pobyt stały izni süresizdir.

EULT izni de süresizdir.

Fakat plastik karta pobytu belgesinin geçerlilik süresi farklıdır.

Pobyt stały

Oturum izni: süresiz

Oturum kartı: 10 yıl

Rezydent długoterminowy UE

Oturum izni: süresiz

Oturum kartı: 5 yıl

Kartın süresinin bitmesi, oturum izninin kendiliğinden sona erdiği anlamına gelmez. Kart yenilenir; statünün şartları devam ettiği sürece her seferinde yeniden EULT veya pobyt stały izni başvurusu yapılmaz.

Bu nedenle:

“EULT sadece 5 yıllık oturumdur.”

ifadesi yanlıştır.

5 yıl, kartın geçerlilik süresidir; statünün değil.

Çalışma Hakkı Açısından Fark Var Mı?

Her iki statü de Polonya’da çalışma açısından geçici çalışma temelli oturumlara kıyasla çok daha güçlü bir konum sağlar.

Pobyt stały sahibi yabancı Polonya iş piyasasına tam erişime sahiptir. MOS bunu açıkça belirtmektedir.

Bu tür kalıcı statülerde kişinin oturumunun belirli bir işverene bağlı olduğu klasik pobyt czasowy i praca modelinden farklı bir yapı vardır.

Bu da işveren değiştirme konusunda önemli bir pratik avantajdır.

Peki AB Açısından En Büyük Fark Nedir?

İki statü arasındaki en önemli yapısal farklılıklardan biri burada ortaya çıkar.

Pobyt stały, Polonya’nın ulusal hukukuna dayanan statüdür.

Rezydent długoterminowy UE ise AB hukukunda da düzenlenen uzun dönem mukim statüsüdür.

AB Uzun Dönem Mukimler Direktifi, bu statüyü alan kişinin belirli koşullar altında statüyü veren ülke dışındaki başka bir üye devlette üç aydan uzun süre ikamet edebilmesine yönelik bir sistem öngörür.

Bu; örneğin başka bir üye devlette:

• çalışma,
• serbest meslek,
• eğitim

gibi amaçlarla kullanılabilecek bir hukuki çerçeve oluşturabilir.

Ancak burada çok önemli bir nokta var:

EULT = AB vatandaşı gibi istediğin ülkeye taşınabilirsin demek değildir.

EULT sahibi kişi otomatik olarak AB vatandaşı olmaz ve AB vatandaşlarının sahip olduğu sınırsız serbest dolaşım hakkını elde etmez.

Başka bir AB ülkesine uzun süreli taşınmak isteyen kişi, gidilecek ülkenin EULT sahipleri için öngördüğü prosedürü ve şartları ayrıca yerine getirmek zorundadır. Direktif de ikinci üye devletteki uzun süreli ikameti belirli koşullara bağlamaktadır.

“Pobyt Stały ile Almanya’ya Taşınabilir Miyim?”

Sadece Polonya pobyt stały kartına sahip olmak:

Almanya’da otomatik ve sınırsız yaşama/çalışma hakkı vermez.

Pobyt stały ile geçerli seyahat belgesi kullanılarak Schengen bölgesinde kısa süreli seyahat mümkündür; MOS, gerekli giriş ve kalış şartları korunmak kaydıyla diğer Schengen ülkelerinde 180 günlük dönemde 90 güne kadar kalınabileceğini açıklıyor.

Ancak turistik/kısa süreli Schengen seyahati ile başka bir AB ülkesine yerleşmek aynı şey değildir.

“EULT ile Almanya’ya Direkt Gidip Çalışabilir Miyim?”

Burada da “direkt” kelimesine dikkat etmek gerekir.

Polonya’dan alınmış EULT, AB hukukundan kaynaklanan ikinci üye devlette ikamet sistemine erişim sağlar.

Ancak:

“Polonya EULT kartımı gösteririm ve hiçbir işlem yapmadan Almanya’da süresiz çalışmaya başlarım.”

şeklinde anlaşılmamalıdır.

İkinci ülkenin kendi prosedürleri uygulanır. Direktifin 14. maddesi başka bir üye devlette üç aydan uzun ikameti mümkün kılarken bunu ayrıca belirli şartlara bağlamaktadır.

Bu, pobyt stały ile EULT arasındaki pratik olarak en önemli farklılıklardan biridir.

Seyahat Açısından İkisi Arasında Büyük Fark Var Mı?

Kısa süreli Schengen seyahatleri açısından fark, insanların bazen düşündüğü kadar büyük değildir.

Pobyt stały sahibi de geçerli pasaport ve oturum kartıyla Schengen kuralları çerçevesinde kısa süreli seyahat edebilir.

EULT’nin farkı daha çok:

başka bir AB üyesinde uzun dönem ikamet etme ihtimali

bakımından ortaya çıkar.

Dolayısıyla:

“EULT ile Avrupa’ya seyahat edebilirim ama pobyt stały ile edemem.”

doğru değildir.

Lehçe B1 Şartı Hangisinde Var?

EULT başvurusunda Polonya dili bilgisi önemli bir maddi şarttır.

MOS, gerekli şartlar arasında belgelenmiş Lehçe bilgisini açıkça saymaktadır.

Pobyt stały ise tamamen farklı hukuki gerekçelerden oluştuğundan:

bütün pobyt stały başvuruları için genel bir B1 şartı yoktur.

Örneğin Karta Polaka veya belirli aile bağlantıları üzerinden yapılan pobyt stały başvurusunu, EULT’deki genel dil şartıyla karıştırmamak gerekir.

Bu ayrım özellikle:

“Daimi oturum için B1 sertifikası şart mı?”

sorusunda önemlidir.

Cevap başvurulan statüye ve hukuki dayanağa göre değişir.

Gelir Şartı Hangisinde Var?

EULT’de istikrarlı ve düzenli gelir temel şartlardan biridir.

Üstelik yalnızca başvuru günü maaşınızın olması yeterli değildir. MOS, gelirin başvuru öncesindeki ilgili dönem boyunca değerlendirilmesini öngörmektedir ve süre kişinin durumuna göre değişebilir. Güncel MOS rehberinde 1 Ocak 2025’ten itibaren değerlendirmede kullanılan gelir eşikleri de ayrıca gösterilmektedir.

Pobyt stały ise kategori bazlı bir sistemdir.

Bu nedenle EULT’deki gelir mekanizmasını:

“Bütün pobyt stały başvurularında aynı şekilde gelir göstermek zorunludur.”

şeklinde genellemek doğru değildir.

Sağlık Sigortası Açısından?

EULT için sağlık sigortası da açıkça aranan şartlardan biridir.

Pobyt stały ise yine başvurunun hukuki temelinin incelendiği farklı bir sistemdir.

Bu nedenle iki prosedürün belge listelerinin aynı olduğunu varsaymak ciddi bir hata olabilir.

Hangisinin Kartı Daha Uzun Süre Geçerli?

Bu noktada pobyt stały kartının fiziksel geçerlilik süresi daha uzundur:

Pobyt stały kartı → 10 yıl

EULT kartı → 5 yıl

Ancak tekrar belirtelim:

Bu yalnızca plastik kartın geçerlilik süresidir.

Her iki oturum izni de süresizdir.

Uzun Süre Polonya Dışında Kalırsam Ne Olur?

“Süresiz oturum” ifadesi, statünün hiçbir koşulda kaybedilemeyeceği anlamına gelmez.

Örneğin MOS, pobyt stały açısından Polonya dışında 6 yıldan uzun kalmanın iznin geri alınmasının nedenlerinden biri olduğunu belirtiyor.

EULT statüsünde de AB hukukunda uzun süreli yokluk ve başka bir üye devlette uzun dönem mukim statüsü edinilmesi gibi statünün kaybına ilişkin özel hükümler bulunur.

Dolayısıyla kalıcı oturum aldıktan sonra:

“Artık Polonya’ya bir daha gelmesem bile statüm ömür boyu kesin devam eder.”

şeklinde düşünmek doğru değildir.

Örnek 1: Polonya’da 6 Yıldır Çalışan Türk Vatandaşı

Mehmet Polonya’ya 2020 yılında geldi.

Altı yıldır yasal olarak burada yaşıyor ve çalışıyor.

Polonya vatandaşı eşi yok.

Polonya kökeni yok.

Karta Polaka sahibi değil.

Sadece:

“6 yıldır Polonya’dayım.”

diyerek pobyt stały başvurusu yapamaz.

Fakat ikamet sürelerinin EULT hesabına uygun olması, kesintisizlik, gelir, sigorta ve Lehçe şartlarını karşılaması halinde rezydent długoterminowy UE prosedürü değerlendirilmelidir.

Örnek 2: 5 Yıldır Polonya’da Olan Üniversite Mezunu

Ayşe:

• 3 yıl üniversite okudu,
• ardından 2 yıldır çalışıyor.

Toplam fiziksel ikamet:

5 yıl.

Fakat öğrencilik süresinin ilgili kurallar kapsamında yarısının sayıldığı durumda EULT hesabı:

1,5 + 2 = 3,5 yıl

olabilir.

Dolayısıyla sadece pasaporttaki ilk Polonya giriş tarihine bakarak:

“5 yıl tamamlandı.”

demek doğru değildir.

Örnek 3: Karta Polaka Sahibi

Ali’nin geçerli Karta Polaka’sı bulunuyor ve Polonya’ya kalıcı olarak yerleşmek istiyor.

Ali açısından:

“Önce 5 yıl Polonya’da yaşamalıyım.”

şeklinde genel bir şart yoktur.

MOS, geçerli Karta Polaka sahibi kişinin pobyt stały için önceki Polonya ikamet süresini kanıtlamak zorunda olmadığını açıkça belirtmektedir.

Burada EULT için 5 yıl biriktirmek yerine pobyt stały için mevcut hukuki dayanağı ayrıca değerlendirmek gerekir.

Örnek 4: İki Statünün Şartlarını da Karşılayan Kişi

Bazı kişiler açısından zaman içinde hem pobyt stały hem de EULT için farklı hukuki imkânlar ortaya çıkabilir.

Bu durumda yalnızca kartların adına bakmak yerine şu sorular değerlendirilmelidir:

• Başvuru şartlarını bugün hangisi için karşılıyorum?
• Geçmiş ikamet sürelerim EULT hesabına nasıl giriyor?
• Gelir geçmişim yeterli mi?
• Lehçe belgem var mı?
• Gelecekte başka bir AB ülkesine taşınma planım var mı?
• Polonya vatandaşlığına geçiş açısından hangi hukuki statü ve ikamet geçmişi benim durumumda önem taşıyor?

Çünkü doğru tercih kişinin geçmişine ve gelecek planına göre değişebilir.

Peki Hangisi Daha Avantajlı?

Bunu tek bir “kazanan” üzerinden değerlendirmek yerine hangi özelliğin sizin için önemli olduğuna bakmak gerekir.

Başka bir AB ülkesinde ileride üç aydan uzun süre çalışma, eğitim veya ikamet ihtimali bulunan biri açısından EULT’nin AB hukukundan kaynaklanan ikinci üye devlet mekanizması önemli bir farklılıktır. Bununla birlikte bu mekanizma otomatik AB serbest dolaşımı değildir.

Buna karşılık pobyt stały için uygun özel bir hukuki dayanağı bulunan kişi, EULT’nin genel 5 yıllık ikamet, gelir ve dil şartlarından farklı bir prosedüre tabi olabilir. Ayrıca pobyt stały kartının fiziksel geçerliliği 10 yıl, EULT kartınınki 5 yıldır.

Dolayısıyla en doğru soru:

“Hangisi genel olarak daha iyi?” değil, “Benim mevcut hukuki durumum ve gelecek planlarım açısından hangi statünün şartları ve sonuçları bana uygun?”

olmalıdır.

En Sık Yapılan Hatalar

Bu iki statüyle ilgili en sık gördüğümüz yanlışları şöyle özetleyebiliriz:

• 5 yıl Polonya’da yaşayınca otomatik pobyt stały alınacağını düşünmek
• EULT ile pobyt stały’yı aynı statü sanmak
• 5 yıllık EULT hesabında öğrencilik yıllarının tamamını saymak
• EULT başvurusunu gerekli 5 yıl tamamlanmadan yapmak
• EULT kartının 5 yıllık olmasını, oturum izninin de 5 yıllık olduğu şeklinde yorumlamak
• EULT sahibinin otomatik olarak AB vatandaşı gibi her ülkede yaşayabileceğini düşünmek
• Pobyt stały ile Schengen ülkelerine seyahat edilemeyeceğini düşünmek
• Her pobyt stały başvurusunda genel B1 şartı olduğunu varsaymak
• Sadece Polonya’ya ilk giriş tarihine bakarak EULT süresini hesaplamak.

Sonuç

Pobyt stały ve rezydent długoterminowy UE iki farklı süresiz oturum statüsüdür.

Pobyt stały, daha çok kanunda belirtilen belirli kişisel veya ailevi hukuki durumlara dayanır ve ulusal bir Polonya statüsüdür.

EULT ise kural olarak en az 5 yıllık uygun, yasal ve kesintisiz ikamet, yeterli gelir, sağlık sigortası ve belgelenmiş Lehçe bilgisi üzerine kurulan ve aynı zamanda AB hukukunda düzenlenen bir statüdür.

Özellikle yıllardır Polonya’da öğrenci ve çalışan olarak bulunan yabancılar açısından başvuru yapmadan önce gün hesabının ve her oturum döneminin hukuki temelinin tek tek incelenmesi önemlidir.

Çünkü Polonya’da fiziksel olarak 5 yıl bulunmak ile EULT açısından 5 yıl tamamlamak her zaman aynı şey değildir.

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Başvuru hakkı; kişinin vatandaşlığı, ikamet geçmişi, oturum türleri, yurtdışı çıkışları, aile durumu ve diğer bireysel koşullara göre ayrıca değerlendirilmelidir.