Stały pobyt czy długoterminowy pobyt w UE? Jaka jest różnica między nimi i która opcja jest korzystniejsza?

Dwa statusy, które najczęściej mylą cudzoziemcy mieszkający w Polsce od kilku lat, to:

Zezwolenie na pobyt stały — Zezwolenie na pobyt stały

oraz

Zezwolenie na pobyt rezydenta długoterminowego UE — zezwolenie na pobyt długoterminowy w UE (EULT)

W obu przypadkach zezwolenie na pobyt jest bezterminowe. Oba uprawniają do stałego zamieszkania w Polsce i zapewniają szeroki dostęp do polskiego rynku pracy. Jednak warunki ubiegania się o zezwolenie, krąg osób uprawnionych do złożenia wniosku, sposób obliczania dotychczasowego okresu pobytu oraz statusy na poziomie UE nie są takie same.

Dlatego pytanie brzmi po prostu:

„Która opcja jest lepsza?”

ale przede wszystkim:

„Które z tych zezwoleń spełniam?”

.

Najważniejsza różnica: nie są to te same rodzaje pobytu

Pobyt stały to status stałego pobytu oparty na polskim prawie krajowym. Jego podstawowe warunki reguluje art. 195 ustawy o cudzoziemcach. Przyznawany jest cudzoziemcom należącym do określonych kategorii prawnych.

Rezydent długoterminowy UE jest natomiast odrębnym statusem uregulowanym również w prawie UE. Podstawowe warunki materialne w prawie polskim są uregulowane w art. 211 i co do zasady wymagane jest co najmniej 5-letnie legalne i nieprzerwane przebywanie w Polsce.

Dlatego:

„Mieszkałem w Polsce przez 5 lat, więc mogę już ubiegać się o pobyt stały”

zazwyczaj nie jest prawdziwe.

Jednak w przypadku osoby spełniającej te warunki:

„Moje 5-letnie pobyt się zakończył, czy mogę kwalifikować się do EULT?”

to właściwe pytanie.

Dla kogo przeznaczony jest pobyt stały?

Pobyt stały nie jest statusem, który każdy może uzyskać automatycznie po przeżyciu określonej liczby lat w Polsce.

Konieczne jest spełnienie jednego z określonych w ustawie przesłanek prawnych.

Wśród nich, o ile spełnione są odpowiednie warunki, można wymienić na przykład:

• związek małżeński z obywatelem Polski,
• polskie pochodzenie,
• Karta Polaka,
• dziecko obywatela polskiego spełniające określone warunki,
• dziecko cudzoziemca posiadającego zezwolenie na pobyt stały lub zezwolenie na pobyt długoterminowy (EULT), spełniające określone warunki,
• ochrona międzynarodowa oraz inne szczególne przypadki określone w przepisach

mogą mieć zastosowanie.

A zatem wystarczy, że:

„Pracuję w Polsce od 6 lat”

nie stanowi samo w sobie podstawy prawnej do uzyskania zezwolenia na pobyt stały.

Jeśli warunki tej osoby są odpowiednie, w większości przypadków należy rozważyć status rezydenta długoterminowego UE.

Dla kogo przeznaczony jest status rezydenta długoterminowego UE?

Logika statusu rezydenta długoterminowego UE jest inna.

W tym przypadku kluczowe znaczenie ma długotrwały i stabilny pobyt cudzoziemca w Polsce, a nie konkretne więzi rodzinne czy pochodzenie z Polski.

Zasadniczo bezpośrednio przed złożeniem wniosku:

wymagane jest co najmniej 5 lat legalnego i nieprzerwanego pobytu

.

Ponadto wnioskodawca musi również:

• posiadać stabilne i regularne dochody na wymaganym poziomie,
• ubezpieczenie zdrowotne,
• odpowiednio udokumentowaną znajomość języka polskiego

.

Z tego powodu EULT stanowi jedną z podstawowych dróg do uzyskania statusu stałego pobytu dla wielu cudzoziemców, którzy np. pracują w Polsce od wielu lat, ale nie mają polskiego pochodzenia, Karty Polaka ani szczególnych więzi rodzinnych, które mogłyby zapewnić pobyt stały.

Czy samo wypełnienie 5-letniego okresu jest wystarczające do uzyskania EULT?

Nie.

Jednym z najczęstszych błędów jest stwierdzenie:

„Przyjechałem do Polski 5 lat temu, więc przysługuje mi prawo do EULT”.

Takie myślenie jest błędne.

W ramach obliczeń uprawnień do EULT nie każdy okres pobytu jest traktowany jednakowo.

MOS wyraźnie wskazuje, że niektóre okresy pobytu nie są w ogóle uwzględniane, a inne są zaliczane jedynie w określonym wymiarze. Na przykład połowa okresów pobytu związanych z określonymi studiami wyższymi, studiami doktoranckimi lub kształceniem zawodowym może zostać uwzględniona.

Przykład

Osoba:

3 lata studiów wyższych + 2 lata pobytu w związku z pracą

przebywała w Polsce łącznie 5 lat.

Jeśli okres studiów należy do kategorii uwzględnianej w 50%:

3 lata × 50% = 1,5 roku

2 lata pracy = 2 lata

Łączny okres EULT:

3,5 roku

.

Oznacza to, że fizyczny pobyt w Polsce trwający 5 lat niekoniecznie oznacza, że z punktu widzenia EULT okres ten został w całości zaliczony.

Dlaczego okres studiów ma znaczenie?

To rozróżnienie ma szczególne znaczenie w przypadku cudzoziemców przybywających do Polski na studia wyższe.

Na przykład:

2 lata studiów + 4 lata pracy

– jeśli założymy, że cały okres studiów liczy się jako 50%:

1 rok + 4 lata = 5 lat

.

Jednak nie każdy pobyt oparty na edukacji lub „nauce” jest taki sam. Wniosek wymaga dodatkowej weryfikacji, na jakiej podstawie prawnej dana osoba przebywała w Polsce. MOS wyraźnie podkreśla, że obliczenia te odbiegają od standardowych i że podstawa pobytu ma istotne znaczenie.

Czy mogę złożyć wniosek EULT przed upływem 5 lat?

To również stanowi istotną różnicę.

Wymagany okres pobytu dla EULT:

musi być zakończony bezpośrednio przed datą złożenia wniosku.

A zatem:

„Moje 5 lat minie za dwa miesiące, a procedury i tak trwają długo; złożę wniosek już teraz.”

nie jest właściwe.

Okres wymagany przez prawo musi być spełniony w dniu złożenia wniosku.

Czy zawsze trzeba czekać 5 lat na stały pobyt?

Nie.

Jest to jedna z podstawowych różnic między pobytem stałym a EULT.

MOS wyraźnie wskazuje, że w przypadku pobytu stałego określony okres poprzedniego pobytu w Polsce nie jest wymagany w każdym przypadku.

Warunki wynikają bowiem z podstawy prawnej wniosku.

Na przykład osoba posiadająca ważną Kartę Polaka i pragnąca osiedlić się na stałe w Polsce nie musi najpierw mieszkać w Polsce przez 5 lat wyłącznie w celu uzyskania pobytu stałego. MOS wyraźnie wskazuje na to również w swojej sekcji pytań i odpowiedzi.

Natomiast w przypadku innych kategorii pobytu stałego może być wymagany określony okres zamieszkania.

Dlatego w przypadku pobytu stałego:

„Od ilu lat przebywa Pan/Pani w Polsce?”

należy najpierw zadać pytanie:

należy odpowiedzieć na pytanie:

.

A jeśli jestem w związku małżeńskim z obywatelem Polski?

Dla cudzoziemców pozostających w związku małżeńskim z obywatelem Polski istnieje specjalna ścieżka ubiegania się o pobyt stały.

Jednak samo posiadanie aktu małżeństwa nie wystarczy.

W ramach tej ścieżki ubiegania się o pobyt stały brane są pod uwagę takie warunki prawne, jak czas trwania małżeństwa oraz nieprzerwany okres pobytu oparty na zezwoleniu na pobyt czasowy wydanym z powodu zawarcia małżeństwa.

Dlatego:

„Wziąłem ślub z obywatelem Polski, więc teraz mogę uzyskać prawo stałego pobytu”

nie ma automatycznej zasady.

Możliwe jest również, że ta sama osoba spełnia dodatkowo warunki EULT w zależności od historii swojego pobytu.

W takiej sytuacji mogą pojawić się dwie różne ścieżki prawne, a sprawa powinna zostać rozpatrzona w oparciu o faktyczną historię pobytu danej osoby. Warunki materialne uzyskania stałego pobytu są uregulowane w art. 195.

Czy w obu przypadkach pobyt jest bezterminowy?

Tak.

W tej kwestii istnieje bardzo istotne nieporozumienie.

Zezwolenie na pobyt stały jest bezterminowe.

Zezwolenie EULT jest również bezterminowe.

Jednak okres ważności plastikowej karty pobytu jest inny.

Pobyt stały

Zezwolenie na pobyt: bezterminowe

Karta pobytu: 10 lat

Rezydent długoterminowy UE

Zezwolenie na pobyt: bezterminowe

Karta pobytu: 5 lat

Wygasnięcie ważności karty nie oznacza automatycznego wygaśnięcia zezwolenia na pobyt. Karta jest odnawiana; dopóki warunki uzyskania statusu są spełnione, nie ma konieczności każdorazowego składania nowego wniosku o zezwolenie na pobyt długoterminowy w UE (EULT) lub zezwolenie na pobyt stały.

Dlatego:

„EULT to tylko 5-letni pobyt”

jest nieprawdziwe.

5 lat to okres ważności karty, a nie statusu.

Czy istnieje różnica pod względem prawa do pracy?

Oba statusy zapewniają znacznie lepszą pozycję w zakresie pracy w Polsce w porównaniu z zezwoleniami na pobyt opartymi na pracy tymczasowej.

Cudzoziemiec posiadający pobyt stały ma pełny dostęp do polskiego rynku pracy. MOS wyraźnie to podkreśla.

W przypadku tego rodzaju stałych statusów obowiązuje inna struktura niż w klasycznym modelu „pobyt czasowy i praca”, w którym pobyt danej osoby jest powiązany z konkretnym pracodawcą.

Stanowi to istotną praktyczną zaletę w zakresie zmiany pracodawcy.

Jaka jest zatem największa różnica z punktu widzenia UE?

W tym miejscu ujawnia się jedna z najważniejszych różnic strukturalnych między tymi dwoma statusami.

Pobyt stały jest statusem opartym na polskim prawie krajowym.

Rezydent długoterminowy UE jest natomiast statusem rezydenta długoterminowego uregulowanym również w prawie UE.

Dyrektywa UE w sprawie rezydentów długoterminowych przewiduje system, zgodnie z którym osoba posiadająca ten status może, pod pewnymi warunkami, przebywać przez okres dłuższy niż trzy miesiące w innym państwie członkowskim niż państwo, które ten status przyznało.

Oznacza to na przykład, że w innym państwie członkowskim:

• pracy,
• wykonywanie wolnego zawodu,
• kształcenie

.

Jest tu jednak bardzo ważna kwestia:

EULT nie oznacza, że można przenieść się do dowolnego kraju tak jak obywatel UE.

Osoba posiadająca EULT nie staje się automatycznie obywatelem UE i nie uzyskuje prawa do nieograniczonego swobodnego przemieszczania się przysługującego obywatelom UE.

Osoba pragnąca przenieść się na dłuższy czas do innego państwa członkowskiego UE musi dodatkowo spełnić procedury i warunki przewidziane przez państwo docelowe dla posiadaczy EULT. Dyrektywa również wiąże długoterminowy pobyt w drugim państwie członkowskim z określonymi warunkami.

„Czy mogę przenieść się do Niemiec na podstawie Pobytu Stałego?”

Samo posiadanie polskiej karty pobytu stałego:

nie daje automatycznego i nieograniczonego prawa do pobytu i pracy w Niemczech.

Karta pobytu stałego wraz z ważnym dokumentem podróży umożliwia krótkoterminowe podróże w strefie Schengen; MOS wyjaśnia, że w innych krajach strefy Schengen można przebywać do 90 dni w okresie 180 dni, pod warunkiem zachowania niezbędnych warunków wjazdu i pobytu.

Jednak podróż turystyczna lub krótkoterminowa w ramach strefy Schengen nie jest równoznaczna z osiedleniem się w innym państwie UE.

„Czy z EULT mogę wyjechać bezpośrednio do Niemiec i podjąć tam pracę?”

Również w tym przypadku należy zwrócić uwagę na słowo „bezpośrednio”.

EULT wydane w Polsce zapewnia dostęp do systemu pobytu w drugim państwie członkowskim wynikającego z prawa UE.

Jednak:

„Pokażę moją polską kartę EULT i bez żadnych formalności zacznę pracować w Niemczech na czas nieokreślony”

Nie należy tego tak rozumieć.

Obowiązują procedury właściwe dla drugiego państwa. Artykuł 14 dyrektywy umożliwia pobyt w innym państwie członkowskim na okres dłuższy niż trzy miesiące, jednak wiąże to z określonymi warunkami.

Jest to jedna z najważniejszych różnic w praktyce między pobytem stałym a kartą EULT.

Czy istnieje duża różnica między nimi pod względem podróży?

Jeśli chodzi o krótkoterminowe podróże w strefie Schengen, różnica nie jest tak duża, jak się czasem wydaje.

Osoba posiadająca „pobyt stały” również może odbywać krótkoterminowe podróże w ramach przepisów strefy Schengen, posiadając ważny paszport i kartę pobytu.

Różnica w przypadku zezwolenia na pobyt długoterminowy (EULT) polega raczej na:

możliwości długoterminowego pobytu w innym państwie członkowskim UE

.

A zatem:

„Z EULT mogę podróżować po Europie, ale z pobytem stałym nie mogę”

nie jest prawdziwe.

W którym warunku występuje wymóg znajomości języka polskiego na poziomie B1?

Znajomość języka polskiego jest istotnym wymogiem merytorycznym przy ubieganiu się o EULT.

MOS wyraźnie wymienia udokumentowaną znajomość języka polskiego wśród niezbędnych warunków.

Ponieważ stały pobyt opiera się na zupełnie innych podstawach prawnych:

nie ma ogólnego wymogu znajomości języka na poziomie B1 dla wszystkich wniosków o pobyt stały.

Nie należy na przykład mylić wniosków o pobyt stały składanych na podstawie Karty Polaka lub określonych powiązań rodzinnych z ogólnym wymogiem językowym przewidzianym w EULT.

To rozróżnienie ma szczególne znaczenie w kontekście pytania:

„Czy certyfikat B1 jest wymagany do uzyskania stałego pobytu?”

.

Odpowiedź zależy od wnioskowanego statusu i podstawy prawnej.

W którym przypadku obowiązuje wymóg dotyczący dochodów?

W ramach procedury EULT stabilny i regularny dochód stanowi jeden z podstawowych warunków.

Co więcej, samo posiadanie wynagrodzenia w dniu złożenia wniosku nie jest wystarczające. MOS przewiduje ocenę dochodów za odpowiedni okres poprzedzający złożenie wniosku, a okres ten może się różnić w zależności od sytuacji danej osoby. W aktualnym przewodniku MOS podano również progi dochodowe stosowane przy ocenie od 1 stycznia 2025 r.

Pobyt stały jest natomiast systemem opartym na kategoriach.

Dlatego też mechanizm dotyczący dochodów w ramach EULT:

„We wszystkich wnioskach o pobyt stały konieczne jest wykazanie dochodów w ten sam sposób”

nie jest słuszne.

A co z ubezpieczeniem zdrowotnym?

Ubezpieczenie zdrowotne jest również jednym z wyraźnie wymaganych warunków w przypadku EULT.

Z kolei pobyt stały to odrębny system, w którym bada się podstawę prawną wniosku.

Dlatego założenie, że listy dokumentów wymaganych w obu procedurach są identyczne, może być poważnym błędem.

Która karta jest ważna przez dłuższy czas?

W tym przypadku karta stałego pobytu ma dłuższy okres ważności:

Karta stałego pobytu → 10 lat

Karta EULT → 5 lat

Jednak należy ponownie podkreślić:

Dotyczy to wyłącznie okresu ważności plastikowej karty.

Oba zezwolenia na pobyt są bezterminowe.

Co się stanie, jeśli na dłużej wyjadę z Polski?

Sformułowanie „pobyt stały” nie oznacza, że status ten nie może zostać utracony w żadnych okolicznościach.

Na przykład MOS wskazuje, że w przypadku pobytu stałego przebywanie poza Polską przez okres dłuższy niż 6 lat stanowi jedną z przyczyn cofnięcia zezwolenia.

Również w przypadku statusu EULT w prawie UE istnieją szczególne przepisy dotyczące utraty statusu, takie jak długotrwała nieobecność lub uzyskanie statusu rezydenta długoterminowego w innym państwie członkowskim.

W związku z tym po uzyskaniu stałego pobytu:

„Nawet jeśli już nigdy nie przyjadę do Polski, mój status będzie obowiązywał na całe życie”

nie jest słuszne.

Przykład 1: Obywatel Turcji pracujący w Polsce od 6 lat

Mehmet przyjechał do Polski w 2020 roku.

Od sześciu lat legalnie tu mieszka i pracuje.

Nie ma żony będącej obywatelką Polski.

Nie ma polskiego pochodzenia.

Nie posiada Karty Polaka.

Po prostu:

„Jestem w Polsce od 6 lat”

Nie może złożyć wniosku o pobyt stały, powołując się wyłącznie na to stwierdzenie.

Jednakże, jeśli okresy pobytu są zgodne z zasadami EULT, są nieprzerwane oraz spełnione są warunki dotyczące dochodów, ubezpieczenia i znajomości języka polskiego, należy rozważyć procedurę uzyskania statusu rezydenta długoterminowego UE.

Przykład 2: Absolwentka uczelni wyższej przebywająca w Polsce od 5 lat

Ayşe:

• studiowała przez 3 lata na studiach wyższych,
• a następnie od 2 lat pracuje.

Łączny okres fizycznego pobytu:

5 lat.

Jednak w przypadku, gdy zgodnie z obowiązującymi przepisami połowa okresu studiów jest wliczana do obliczeń EULT:

1,5 + 2 = 3,5 roku

może wynieść.

W związku z tym, biorąc pod uwagę wyłącznie datę pierwszego wjazdu do Polski podaną w paszporcie:

„5 lat upłynęło”

nie jest to poprawne stwierdzenie.

Przykład 3: Posiadacz Karty Polskiej

Ali posiada ważną Kartę Polaka i chce osiedlić się w Polsce na stałe.

Z punktu widzenia Ali:

„Najpierw muszę mieszkać w Polsce przez 5 lat.”

Nie ma takiego ogólnego warunku.

MOS wyraźnie stwierdza, że osoba posiadająca ważną Kartę Polaka nie ma obowiązku udokumentowania wcześniejszego okresu pobytu w Polsce w celu uzyskania pobytu stałego.

W tym przypadku zamiast gromadzenia 5 lat na potrzeby EULT należy dodatkowo ocenić istniejącą podstawę prawną dla uzyskania pobytu stałego.

Przykład 4: Osoba spełniająca warunki obu statusów

W przypadku niektórych osób z biegiem czasu mogą pojawić się różne możliwości prawne zarówno w zakresie pobytu stałego, jak i EULT.

W takiej sytuacji zamiast skupiać się wyłącznie na nazwach kart, należy rozważyć następujące pytania:

• Które z nich spełniam obecnie pod względem warunków ubiegania się o zezwolenie?
• W jaki sposób moje dotychczasowe okresy pobytu są uwzględniane przy ubieganiu się o EULT?
• Czy moja historia dochodów jest wystarczająca?
• Czy posiadam dokument w języku polskim?
• Czy planuję w przyszłości przeprowadzić się do innego kraju UE?
• Jaki status prawny i historia pobytu mają znaczenie w moim przypadku w kontekście uzyskania obywatelstwa polskiego?

Wybór właściwej opcji może się bowiem różnić w zależności od przeszłości danej osoby i jej planów na przyszłość.

Która opcja jest więc korzystniejsza?

Zamiast oceniać to na podstawie jednego „zwycięzcy”, należy przyjrzeć się, która cecha jest dla Ciebie ważna.

Dla osoby, która w przyszłości może pracować, studiować lub przebywać w innym kraju UE przez okres dłuższy niż trzy miesiące, istotną różnicą jest mechanizm drugiego państwa członkowskiego wynikający z prawa UE w ramach EULT. Mechanizm ten nie oznacza jednak automatycznego swobodnego przepływu w UE.

Z kolei osoba posiadająca odpowiednią podstawę prawną do ubiegania się o pobyt stały może podlegać procedurze odmiennej od ogólnych warunków EULT dotyczących 5-letniego pobytu, dochodów i znajomości języka. Ponadto fizyczna ważność karty pobytu stałego wynosi 10 lat, a karty EULT – 5 lat.

Dlatego właściwsze pytanie brzmi:

„Która opcja jest ogólnie lepsza?”, ale „Które warunki i skutki danego statusu są dla mnie odpowiednie, biorąc pod uwagę moją obecną sytuację prawną i plany na przyszłość?”

.

Najczęstsze błędy

Najczęstsze błędy związane z tymi dwoma statusami można podsumować następująco:

• Przekonanie, że po 5 latach pobytu w Polsce automatycznie otrzymuje się pobyt stały
• Myślenie, że EULT i pobyt stały to ten sam status
• Wliczanie całego okresu studiów do 5-letniego okresu posiadania zezwolenia EULT
• Złożenie wniosku o EULT przed upływem wymaganych 5 lat
• Interpretowanie faktu, że karta EULT jest ważna przez 5 lat, jako że zezwolenie na pobyt również jest ważne przez 5 lat
• Myślenie, że posiadacz karty EULT może automatycznie mieszkać w każdym kraju tak jak obywatel UE
• Uważanie, że na podstawie stałego pobytu nie można podróżować do krajów strefy Schengen
• Zakładanie, że w każdym wniosku o pobyt stały obowiązuje ogólny wymóg znajomości języka na poziomie B1
• Obliczanie okresu ważności karty EULT wyłącznie na podstawie daty pierwszego wjazdu do Polski.

Wniosek

Pobyt stały i status rezydenta długoterminowego UE to dwa różne statusy pobytu na czas nieokreślony.

Pobyt stały opiera się przede wszystkim na określonych sytuacjach osobistych lub rodzinnych określonych w przepisach i jest statusem krajowym w Polsce.

Natomiast status rezydenta długoterminowego UE opiera się z reguły na co najmniej 5-letnim odpowiednim, legalnym i nieprzerwanym pobycie, wystarczających dochodach, ubezpieczeniu zdrowotnym oraz udokumentowanej znajomości języka polskiego, a ponadto jest to status regulowany prawem UE.

Szczególnie w przypadku cudzoziemców przebywających w Polsce od lat jako studenci lub pracownicy ważne jest, aby przed złożeniem wniosku dokładnie przeanalizować liczbę dni oraz podstawę prawną każdego okresu pobytu.

Ponieważ fizyczny pobyt w Polsce przez 5 lat nie zawsze jest równoznaczny z zakończeniem 5-letniego okresu wymaganego do uzyskania statusu EULT.

Niniejszy artykuł ma charakter ogólnoinformacyjny. Prawo do złożenia wniosku należy oceniać indywidualnie w zależności od obywatelstwa danej osoby, historii pobytu, rodzajów zezwoleń na pobyt, wyjazdów za granicę, sytuacji rodzinnej oraz innych indywidualnych uwarunkowań.